Để cứu hồ đang khô, các quốc gia Mekong phải hành động như một – Abby Seiff and Len Leng

Tuesday, March 8th, 2022

(To Save a Dying Lake, Mekong Nations Must Act as One) 

Abby Seiff and Len Leng – Bình Yên Đông lược dịch

New Naratif – 9 February 2022

https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEibcxKwLvjMh5_d7SoMpbJLSrD3oL7ndoONPxh2ahHA9Dq-A7HXF27vxa3v9gNx5a4Lf8xs3cbSil2EPe6MhVhOUIwj-09cu6PQBUR95m1Ta7yx7idkz8UU-eRhUCCH3vTQuJA9k1_QQzof0FSzlTSypPqsQr5Vnrknu8jdbtAa4hcEnybTgvcKGOJXyA=w640-h360
(more…)

Viễn cảnh 2022: Tung hoành với sông Cờ Đỏ, Trung Quốc đang vắt kiệt nguồn nước của Châu Á – Ngô Thế Vinh

Tuesday, February 15th, 2022

By thoisu 02 , February 15, 2022 0 Comments

https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEgZsnXN-BZIK7xQU7owTSLlwIgxoy3SC3TYiz0SA_NCUSIf8qA4Qf6C7pLqQBvuHsKYgqzFbMcVVX_dFwbI2Y3Hp5V2eDJeEf76L7goUpE7SHfoqKyTVkvjvaQq1xCDJ5T_VOggjZwvfOTUgTm4z0yyzZGTUAYzbP8NVqdXNpwK9Xu93uKxiAd_roBAhw=w640-h489

Hình 1: Quốc gia Tây Tạng, nơi phát xuất những con sông lớn của Châu Á: (1) Dương Tử, (2) Hoàng Hà, (3) Indus, (4) Sutlej, (5) Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, (6) Irrawaddy, (7) Salween, (8) Mekong. 

(more…)

Tăng cường ngoại giao “nước” qua việc chia sẻ và quản trị dữ kiện nước xuyên biên giới

Monday, August 30th, 2021
https://1.bp.blogspot.com/-Zje11j1oUfE/YSuwWuo6zvI/AAAAAAAAJeA/uCDWpD2M6E0pD9ZJOJzTVbI-i44D1dQBwCLcBGAsYHQ/w640-h280/Water%2BDiplomacy.jpg

(Strengthening Water Diplomacy Through Water Data Sharing and Inclusive Evidence-Based Transboundary Governance)

(more…)

Hợp tác Lancang-Mekong Hiện tại và tương lai của lưu vực sông Mekong

Wednesday, June 9th, 2021

Phiên họp Thượng đỉnh Hợp tác Lancang-Mekong lần thứ 1st tại Sanya (Tam Sa), Trung Hoa. [Ảnh: LMC]

(Lancang-Mekong Cooperation: Present and Future of the Mekong Rivre Basin)

Richard Grünwald – Yunnan University – June 2020

Bình Yên Đông lược dịch

08/6/2021

(more…)

Các đập ở thượng lưu đe dọa kinh tế và an ninh lương thực của khu vực Mekong

Monday, June 7th, 2021

(Upstream Dams Threaten the Economy and the Security of the Mekong Region)

Murray Hiebert – Bình Yên Đông lược dịch

ISEAS Perspective – 22 March 2021.

Ảnh chụp ngày 8 tháng 2 năm 2020 cho thây ngư dân giăng lưới trên sông Mekong ở gần Luang Prabang cạnh vị trí của đập được chấp thuận.  Những nhà môi trường đã chỉ trích Lào vì tiến hành kế hoạch cho “đập tàn phá” khác trên sông Mekong, một thủy lộ đã bị bóp nghẹt bởi các dự án thủy điện. [Ảnh: Aidan Jones/AFP]

Tóm lược

Mười một đập thủy điện của Trung Hoa xây trên thượng lưu Mekong giữ lại những lượng nước khổng lồ trong 2 năm qua, gây thiệt hại mùa màng và làm giảm số cá đánh được, và đe dọa cuộc sống của 60 triệu người sống ở hạ lưu: a) Việc trữ khối lượng nước khổng lồ ở phía sau các đập đã khiến cho hồ Tone Sap khát nước và tàn phá hầu hết nơi sinh sản phong phú nhất của Cambodia; b) Các đập của Trung Hoa ở thượng lưu giữ nước và phù sa đe dọa Đồng bằng sông Cửu Long, vùng trồng lúa phì nhiêu nhất của Việt Nam, bị ngập bởi nước biển từ Biển Đông.

(more…)

Cùng chung Mekong – (Sharing the Mekong)

Tuesday, April 13th, 2021

Paritta Wangkiat – Bình Yên Đông lược dịch

Bangkok Post – 29 March 2021

Sông Mekong là biên giới Thái Lan-Lào ở Chiang Khan, tỉnh Loei. [Ảnh: 123RF]

(more…)

Trung Cộng kiểm soát các quốc gia ASEAN bằng “vòi nước” sông Mekong

Monday, March 15th, 2021

By thoisu 02 , March 15, 2021 0 Comments

 (Chinese Regime Controls ASEAN Countries Via Mekong River’s ‘Water Faucet’)

Kate Jiang and Jennifer Zeng – Bình Yên Đông lược dịch

The Epoch Times – March 7, 2021

14/3/2021

Chế độ Trung Hoa đang sử dụng sông Mekong, hệ thống nước quan trọng nhất ở Đông Nam Á (ĐNA), để kiểm soát ½ của 10 quốc gia thành viên của Hiệp hội các Quốc gia ĐNA (Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)), một chuyên viên nói.

Sông Mekong bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng ở Trung Hoa và chảy qua 6 quốc gia.  Vào đầu năm 2021, một lần nữa, mực nước đã xuống rất thấp và gây lo ngại quốc tế rộng rãi.  Ủy hội Sông Mekong (Mekong River Commission (MRC)), một cơ quan quốc tế, ra tuyên bố vào ngày 12 tháng 2, nói rằng mực nước sông Mekong đã xuống đến “mức đáng lo ngại.”

(more…)

Điểm tin thế giới ngày Thứ năm 7 tháng 1 năm 2021 – Võ Thái Hà tóm lược

Thursday, January 7th, 2021

Mỹ: Quốc hội chứng nhận các lá phiếu cử tri đoàn cho Biden – Ảnh: Reuters

(more…)

Trung Cộng sẽ khóa vòi nước của Á Châu? – Brahma Chellaney

Monday, January 4th, 2021

(Will China turn off Asia’s tap?)

Bình Yên Đông lược dịch

Gulf Times – December 22, 2020

Mặc dù các nền kinh tế của Á Châu đã ra khỏi suy thoái vì Covid-19, chiến lược xây đập và hồ chứa điên cuồng của Trung Hoa trên các sông xuyên quốc gia sẽ khiến cho họ phải đối phó với một chướng ngại thường trực hơn cho thịnh vượng kinh tế lâu dài: khan hiếm nước.  Kế hoạch vừa được Trung Hoa tiết lộ để xây một đập khổng lồ trên sông Yarlung Zangbo, được biết nhiều hơn với tên Brahmaputra, có thể là một đe dọa lớn nhất.

Trung Hoa chiếm ưu thế trên bản đồ nước ở Á Châu, qua việc sát nhập đất đai của các dân tộc thiểu số, chẳng hạn như cao nguyên Tibet (Tây Tạng) và Xinjiang (Tân Cương).  Việc mở rộng lãnh thổ của Trung Hoa ở Biển Đông và Himalayas, nơi họ nhắm vào quốc gia nhỏ bé Bhutan, được kèm theo với các nỗ lực lén lút để chiếm đoạt nguồn nước trong các lưu vực sông xuyên quốc gia – một chiến lược không thể dung thứ ngay với các láng giềng thân hữu hay dễ bảo, chẳng hạn như Thái Lan, Lào, Cambodia, Nepal, Kazakhstan, và Bắc Triều Tiên.  Thật vậy, Trung Hoa đã không do dự để dùng bá quyền nước của họ chống lại 18 quốc gia láng giềng ở hạ lưu.  Hậu quả vô cùng nghiêm trọng.  Thí dụ, 11 đập khổng lồ của Trung Hoa trên sông Mekong, thủy lộ chánh yếu của Đông Nam Á, đã dẫn đến hạn hán liên tục ở hạ lưu, và biến lưu vực Mekong thành một điểm nóng an ninh và môi trường.  Trong lúc đó, ở Trung Á phần lớn khô cằn, Trung Hoa đã chuyển nước từ các sông Illy và Istysh bắt nguồn trong vùng Xinjiang được Trung Hoa sát nhập.  Việc chuyển nước từ sông Illy đe dọa biến hồ Balkhash của Kazakhstan thành một Biển Aral khác, đã khô cạn trong không đầy 4 thập niên.

Trong bối cảnh nầy, kế hoạch của Trung Hoa để xây đập trên Brahmaputra gần biên giới tranh chấp – và được quân sự hóa mạnh mẽ – với Ấn Độ không có gì ngạc nhiên.  Tờ báo Huanqiu Shibao của cộng sản Trung Hoa gần đây, trích dẫn một bài báo ở Australia, thúc giục chánh phủ Ấn Độ nên đánh giá việc Trung Hoa có thể “vũ khí hóa” việc kiểm soát các nguồn nước xuyên biên giới và có tiềm năng “bóp nghẹt” kinh tế của Ấn Độ.  Với siêu dự án trên Brahmaputra, Trung Hoa đã có câu trả lời.

Dự án được dự trù với công suất 60 GW, sẽ được đưa vào Kế hoạch Ngũ Niên sắp tới của Trung Hoa bắt đầu từ tháng 1, sẽ làm lu mờ đập Three Gorges (Tam Hiệp) – hiện là đập lớn nhất trên thế giới – trên sông Yangtze (Dương Tử), sản xuất gấp 3 lần số điện.  Trung Hoa sẽ thực hiện điều nầy bằng cách dùng thế năng của sự sai biệt cao độ 2.800 m (3.062 yards) ngay trước khi sông chảy vào Ấn Độ.  Cái mà chủ tịch Công ty Quốc doanh Xây dựng Điện Trung Hoa, Yan Zhiyong, gọi là một “cơ hội lịch sử” của quốc gia ông để tàn phá Ấn Độ.  Ngay trước khi chảy vào Ấn Độ, sông Brahmaputra uốn quanh Himalayas, tạo thành một hẽm núi dài và sâu nhất thế giới – sâu gấp đôi Grand Canyon của Mỹ – và nắm giữ nguồn nước chưa được khai thác lớn nhất Á Châu.

Kinh nghiệm cho thấy rằng siêu dự án được đề nghị đe dọa các tài nguyên đó – và các nước láng giềng hạ lưu của Trung Hoa.  Các hoạt động ở thượng lưu trong quá khứ của Trung Hoa đã châm ngòi cho lũ quét trong các bang Arynachal và Himachal của Ấn Độ.  Gần đây hơn, hoạt động như thế biến nước từng tinh khiết ở Siang – thủy lộ chánh của Brahmaputra – trở thành dơ bẩn và xám đen khi nó chảy vào Ấn Độ.

Khoảng một chục đập nhỏ và trung bình của Trung Hoa đã hoạt động trên các nhánh trên của Brahmaputra.  Nhưng siêu dự án trong vùng hẽm núi Brahmaputra sẽ cho phép nước nầy vận dụng dòng chảy xuyên biên giới có hiệu quả hơn nhiều.  Việc vận dụng đó có thể làm đòn bẫy cho đòi hỏi của Trung Hoa với bang Arunachal của Ấn Độ ở bên cạnh, lớn gấp 3 lần Taiwan.  Với sự căng thẳng và đối đầu quân sự đã có giữa Trung Hoa và Ấn Độ, bắt đầu bằng việc xâm lấn lãnh thổ của Trung Hoa, nguy cơ có thể xảy ra.

Nhưng quốc gia bị thiệt nhiều nhất vì dự án đập Brahmaputra của Trung Hoa không phải là Ấn Độ; nó là vùng đông dân cư và thân Trung Hoa ở Bangladesh, mà Brahmaputra là nguồn nước ngọt lớn nhất duy nhất.  Gia tăng áp lực lên nguồn nước của họ hầu như sẽ châm ngòi cho cuộc di cư tị nạn vào Ấn Độ, đã có hàng triệu người Bangladesh định cư bất hợp pháp.

Siêu dự án Brahmaputra cũng tát vào mặt của Tibet, là một trong những vùng đa dạng sinh học nhất trên thế giới và có văn hóa tôn kính thiên nhiên sâu đậm.  Thật vậy, vùng hẽm núi là lãnh thổ thiêng liêng của người Tibet: núi cao, vách đá, và hang động tiêu biểu cho bản thân của thần bảo vệ, nữ thần Dorje Pagmo, và Brahmaputra tiêu biểu cho xương sống của bà.

Nếu không có gì để ngăn chận Trung Hoa, thiệt hại mà nước nầy gây ra cho người dân của chính họ và tiền đồ sẽ ngăn chận họ.  Việc xây đập bừa bãi của Trung Hoa trên các sông ở trong nước đã gây nguy hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái, chia cắt sông và gián đoạn chu kỳ lũ lụt hàng năm, giúp bón phân cho đất canh tác qua việc bồi lắng phù sa.  Trong tháng 8, khoảng 400 triệu người Trung Hoa gặp rủi ro sau trận lũ lụt kỷ lục gây nguy hiểm cho đập Three Gorges.  Nếu siêu đập Brahmaputra sụp đổ – rất hợp lý vì nó sẽ được xây trong vùng có động đất – hàng triệu người ở hạ lưu có thể thiệt mạng.

Lưu vực Himalayas và vùng phụ cận có hàng ngàn băng hà và là nguồn của nhiều hệ thống sông lớn nhất ở Á Châu, là mạch sống của gần ½ dân số thế giới.  Nếu băng hà tiếp tục hao mòn – đó là chưa nói đến các hoạt động tàn phá môi trường đang tăng tốc của Trung Hoa – Trung Hoa cũng sẽ không được tha.

Vì lợi ích của chính mình – và lợi ích của toàn thể Á Châu – Trung Hoa phải chấp nhận hợp tác có tổ chức về dòng chảy xuyên quốc gia, kể cả các biện pháp để bảo vệ các vùng mong manh về sinh thái và thỏa thuận không xây đập trên các sông tương đối chảy tự do (đóng một vai trò thiết yếu trong việc làm bớt ảnh hưởng của thay đổi khí hậu).  Điều nầy đòi hỏi Trung Hoa phải kềm chế tính điên cuồng xây đập, minh bạch về các dự án, chấp nhận các cơ chế dàn xếp tranh chấp đa phương, và thương thảo các hiệp ước chia sẻ nước với láng giềng.  Tiếc thay, có ít lý do để tin rằng điều nầy sẽ xảy ra.  Ngược lại, chừng nào mà Đảng Cộng sản Trung Hoa vẫn còn nắm quyền, quốc gia nầy có lẽ sẽ tiếp tục tiến hành chiến tranh nước lén lút không có người thắng.

Sơ lược về tác giả

Brahma Chellaney, Giáo sư Nghiên cứu Chiến lược ở Trung tâm Nghiên cứu Chánh sách ở New Delhi và Hội viên của Viện Robert Bosh ở Berlin.  Ông là tác giả của 9 quyển sách, gồm có Asian Juggernaut, Water: Asia’s New Battleground, và Water, Peace, and War: Confronting the Global Water Crisis.

https://mekong-cuulong.blogspot.com

Thủy điện hay di sản: Lào sẽ mất Luang Prabang?

Monday, December 28th, 2020

27/12/2020

 (Hydropower vs Heritage: Will Laos Lose Luang Prabang?)

Tom Fawthrop – Bình Yên Đông lược dịch

The Diplomat – December 23, 2020

https://mekong-cuulong.blogspot.com/2020/12/thuy-ien-hay-di-san-lao-se-mat-luang.html

Thành phố Luang Prabang ở Lào. [Ảnh: Journey Era]

Dự án đập Mekong khác đe dọa cố đô hoàng gia đinh mất tình trạng Di sản Thế giới UNESCO.

Kế hoạch đầy rủi ro của chánh phủ Lào để xây một đập khổng lồ trên sông Mekong, gần một cách nguy hiểm với khu Di sản Thế giới UNESCO nổi tiếng ở Luang Prabang, cho thấy việc xem thường trách nhiệm pháp lý của họ để bảo vệ khu nổi tiếng, theo các chuyên viên bảo tồn.

Minja Yang, nguyên phó giám đốc của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, nói với The Diplomat, “Tôi không thể hiểu vì sao chánh phủ không suy nghĩ 1 giây để cỗ vũ một đập như thế, nó sẽ biến khu Di sản Thế giới thành một cái hồ hay hồ chứa.  Ảnh hưởng sẽ tàn khốc.”

Năm 2019, nhà phát triển đập CH Karnchang của Thái đã hoàn tất một nhà máy thủy điện khổng lồ – đập Xayaburi – ở hạ lưu của cố đô hoàng gia Luang Prabang.  Nếu dự án đập ở thượng lưu được tiến hành, nó sẽ loại trừ dòng chảy tự nhiên của Mekong và Nam Khan, nằm bên sườn của thành phố di sản tiêu biểu.

Điều nầy được xác nhận trong một diễn đàn tham vấn do Ủy hội Sông Mekong (Mekong River Commission (MRC)) tổ chức trong tháng 2 năm 2020.

Chuyên viên di sản kỳ cựu Minja Yang, trong năm 1991 là trưởng phái bộ UNESCO để bảo vệ Angkor Wat của Cambodia và cựu giám đốc UNESCO ở New Delhi giải thích, ”UNESCO ký thỏa thuận 1995 với chánh phủ Lào dựa trên sự liên hệ độc đáo giữa thiên nhiên, văn hóa, và lịch sử dọc theo hợp lưu của Mekong và Nam Khan.  Nếu khu nầy trở thành một thị trấn “ven hồ” không cón là một thị trấn ven sông, tính xác thật và sự toàn vẹn của nó sẽ bị mất vĩnh viễn.”

CH Karnchang của Thái Lan đã cỗ vũ đập Luang Prabang dựa trên căn bản của một nghiên cứu khả thi do hãng cố vấn thủy điện Pöyry Energy soạn, cũng là công ty đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đập Xayaburi trong năm 2001.

Pöyry chối leo lẽo bất cứ viễn ảnh của ảnh hưởng nghiêm trọng đối với thành phố di sản của thế giới chỉ cách có 25 km về phía thượng lưu, nhưng không có bất cứ đánh giá ảnh hưởng di sản (heritage impact assessment (HIA)) nào trong nghiên cứu khả thi được đệ trình như một phần của tiến trình tham vấn của MRC.

Điều ngạc nhiên là với tất cả tài nguyên và trách nhiệm trong việc bảo vệ sông, MRC chưa bao giờ tham vấn với bất cứ chuyên viên di sản hay liên lạc với UNESCO.

Thật vậy, dự án đập Xayaburi đã gây nhiều thiệt hại nghiêm trọng cho bờ sông, ảnh hưởng vùng ven sông ở Luang Prabang.  Chuyên viên về Mekong của Quỹ Đời sống Hoang dã Thế giới (World Wildlife Fund (WWF)) Marc Goichot báo cáo, “Sạt lở bờ sông Mekong và Nam Khan, và lũ lụt gia tăng, kết hợp với nước dội (backwater) của đập Xayaburi gây nguy hiểm cho khung cảnh thiên nhiên và kho tàng văn hóa của di sản thế giới.”  Một đập thứ nhì kiểu Xayaburi của cùng công ty Thái có lẽ sẽ làm tăng thêm ảnh hưởng.

Một tòa nhà truyền thống được UNESCO bảo tồn và bảo vệ tốt. [Ảnh: Tom Fawthrop]

Điều gì xảy ra cho niềm hãnh diện của chánh phủ Lào trong di sản thế giới?

Các bộ trong chánh phủ Lào đã từng hãnh diện với tình trạng di sản thế giới của Luang Prabang.  Sau nhiều thập niên đau khổ của một quốc gia không có bờ biển được biết như “quốc gia ăn bom nhiều nhất trên trái đất,” việc UNESCO công nhận “giá trị hoàn toàn xuất sắc” của Luang Prabang làm cho họ ăn mừng.  Nó được xem như một biểu tượng của cá tính và sự phục hưng giúp đẩy mạnh du lịch và phát triển khả chấp.

Vào năm 2005, Lào đi vào một con đường hoàn toàn khác.  Với sự hỗ trợ quốc tế từ Ngân hàng Phát triển Á Châu (Asian Development Bank (ADB)), Ngân hàng Thế giới (World Bank (WB)), và các cơ quan viện trợ của Tây phương, Lào tìm cách để trở thành cái gọi là “bình điện của Á Châu,”, ấm ủ các kế hoạch để xây đập trên hầu hết các sông chánh để sản xuất điện.

Khu di sản được quốc tế bảo vệ ở Luang Prabang chưa bao giờ được Bộ Năng lượng xem là một vùng ngoại lệ trong các thiết kế thủy điện tràn lan của họ.

Trong số của chuỗi 9 đập được dự trù trên hạ lưu Mekong, 2 đã được hoàn tất: Xayaburi do Thái xây và Don Sahong do Malaysia xây, gần biên giời Cambodia.  Cơn sốt đập rất hiểm độc và Lào có vẻ sẵn sàng để hy sinh khu văn hóa biểu tượng và kho tàng du lịch chánh yếu cho một đập khác.

Chùa Phật Wat Pa Phai trong cố đô Luang Prabang.  Năm trăm năm trước, thị trấn là trung tâm Phật giáo của khu vực. [Ảnh: Basile Morin]

UNESCO có thể làm gì?

Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO ở Paris có ý định bảo đảm việc bảo vệ và bảo trì tốt các khu di sản được công nhận trên khắp thế giới.  Nhưng nó phản ứng rất chậm để ngăn cản sự đụng độ giữa thủy điện và di sản ở Mekong.

Khi trung tâm được cảnh báo về sự nguy hiểm, Tiến sĩ Mechtild Rossler, giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới, biên thư cho chánh phủ Lào và thúc đẩy việc đánh giá ảnh hưởng di sản (HIA) trong tháng 4 năm 2020.

Để trả lời các câu hỏi của The Diplomat, bà nhấn mạnh rằng HIA “phải được dựa trên một phân tích nguy cơ vững chắc.”  Rossler cũng nhắc với chánh phủ Lào rằng đập không phù hợp với tình trạng di sản thế giới nếu dự án nằm trong ranh giới của khu di sản.

Ám ảnh của đập khổng lồ có công suất 1.400 MW sắp bắt đầu xây cất đặt Lào vào chương trình nghị sự nguy cơ của phiên họp thường niên thứ 44th của Ủy ban Di sản Thế giới của Liên Hiệp Quốc.  Tiếc thay, phiên họp trong tháng 7 của Ủy ban bị trì hoãn vì Covid-19, và vẫn chưa rõ nếu nó sẽ được tổ chức.

Mặc dù có những lo ngại sâu xa của Trung tâm Di sản Thế giới và một đợt emails về việc thực hiện HIA (phải được thực hiện nhiều năm trước), Bộ Năng lượng Lào vẫn hoàn tất hầu hết đường dẫn đến vị trí đập.

Ý định của UNESCO và Trung tâm Di sản Thế giới để thúc giục Lào tôn trọng các trách nhiệm pháp lý để bảo vệ khu di sản quý báu được xem là quá nhhu mì, quá ngoại giao, và không đủ để thuyết phục Bộ Chánh trị của Đảng Cộng sản cứu xét ngiêm chỉnh việc đình chỉ dự án đập.

Tuy nhiên, có một lộ đồ cho Trung tâm Di sản Thế giới để tạo thêm áp lực.  Một viên chức của UNESCO giải thích: “Nó bắt đầu bằng việc gởi Phái bộ Theo dõi Phản ứng.  Nếu vấn đề vẫn kéo dài, nó có thể leo thang để bao gồm khu nầy vào Danh sách Di sản Thế giới gặp Nguy hiểm,” vào 53 khu di sản gặp nguy hiểm hiện có và đáng xấu hổ.

Cảnh trí sông Mekong. [Ảnh: Tom Fawthrop]

Làn sóng chống đối đập trên Mekong?

Động lực của nhóm bảo tồn Chiang Khong, được hỗ trợ bởi một hệ thống NGOs Thái, đã vận động trong 2 thập niên để chống lại việc xây đập điên cuồng khiến cho sông Mekong hùng vĩ phải chật vật để sống còn sinh thái.

Nay, làn sóng dường như đang đổi chiều.  Phong trào vừa được tăng cường với sự thành lập của Hội đồng Nhân dân Mekong (Mekong People’s Council) để đại diện cho quyền lợi của các cộng đồng trong 8 tỉnh ven Mekong.  Hội đồng mới thành lập nhằm mục đích gia tăng ảnh hưởng của người địa phương và giúp cho xã hội dân sự có tiếng nói trong việc lấy quyết định về các dự án phát triển trong lưu vực Mekong.

Dự án đập mới nhất của Lào, đập Sanakham nằm gần biên giới Thái Lan, đã khiến cho Somkiat Prajamwong, Tổng Thư ký của Văn phòng Quốc gia Thủy lợi Thái Lan, sử dụng Điều 7 của Thỏa ước Mekong để ngừng dự án.

Trong lịch sử 25 năm của MRC, đây là lần đầu tiên Điều 7 được cứu xét như một biện pháp để chống lại việc xuất hiện không ngừng của đập mới ở Lào.  Somkiat cũng lưu ý rằng Bộ Năng lượng Thái Lan cho biết nước nầy đã có nhiều điện dự trữ và không cần mua thêm từ Lào.

Vận động chống lại các ảnh hưởng tai hại và thiệt hại của đập Xayaburi do Thái xây đối với dòng chảy của sông, thủy sản, và nông nghiệp đã chồng chất áp lực lên chánh phủ Thái để không mua điện từ đập Luang Prabang và các dự án khác trong tương lai.

Lãnh tụ địa phương Niwat Rokaew đã cầm đầu việc vận động chống lại việc xây đập Mekong.  Ông là đồng sáng lập viên của Hội đồng Nhân dân Mekong vừa thành lập. [Ảnh: Tom Fawthrop]

Thủy điện hay di sản

Nhưng ngay trong trường hợp Bộ Năng lượng Thái quyết định ký một thỏa thuận trong năm 2021, UNESCO đã đạt được một số chiến thằng trong việc ngăn chận các dự án hạ tầng cơ sở rắc rối, và có thể tránh cho chánh phủ Lào đi theo con đường hiện nay.

Trong tháng 9, Rossler có một phiên họp trên Zoom với các phái đoàn UNESCO của Lào, Việt Nam và Thái Lan để bày tỏ lo ngại sâu xa và tìm cách làm rõ các kế hoạch xây đập trong tương lai của các quốc gia nầy.

Nếu chánh phủ Lào không đáp ứng với các đề nghị và cảnh báo của Trung tâm Di sản Thế giới và từ chối việc trì hoãn đập, thì biện pháp cuối cùng của UNESCO là hủy bỏ tình trạng di sản của Luang Prabang.  Điều nầy chỉ xảy ra 2 lần trước đây.

Mặc dù mỗi khu Di sản Thế giới do quốc gia sở hữu, việc cai quản dựa trên quy định quốc tế để bảo vệ các kho tàng văn hóa nầy cho tất cả nhân loại, và không theo ý muốn của chánh quyền quốc gia.  Các chuyên viên di sản chùn lại trong sợ hãi với viễn ảnh mất Luang Prabang.

Liệu lãnh đạo Lào đã thấu hiểu hoàn toàn hậu quả của việc mất tình trạng Di sản Thế giới quý giá, đặc biệt do việc xem thường quy định bảo tồn quốc tế?  Không chỉ là một cái tát mạnh mẽ đối với niềm hãnh diện của quốc gia; nó cũng nhận sự tức giận của những người bảo tồn trên khắp thế giới.

Minja Yang nhìn thấy một sự lựa chọn quả quyết cho Lào và thế giới.  “Nếu chúng ta mất Luang Prabang,” bà cảnh báo, “chúng ta sẽ mất một khu rất độc đáo vì nhân loại.  Một khi đã bị thiệt hại, nó sẽ không thể đảo ngược.  Nó không thể xóa đi làm lại.  Đập sẽ trở nên lỗi thời trong một vài thập niên hay ngắn hơn, trong khi hàng thế kỷ của lịch sử Luang Prabang, rất quan trọng cho các thế hệ tương lai của Lào và thế giới, sẽ bị thiệt hai hay mất đi vĩnh viễn.”

Mỹ bắt đầu giám sát mực nước của các đập Trung Quốc trên sông Mekong – VOA

Monday, December 14th, 2020

Đập Đại Triều Sơn ở thượng nguồn sông Mekong River thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

14/12/2020 – VOA Tiếng Việt

Một dự án do Hoa Kỳ tài trợ sử dụng vệ tinh để theo dõi và công bố mực nước tại các đập của Trung Quốc trên sông Mekong vừa được khởi động hôm 14/12, làm tăng thêm tính cạnh tranh giữa các siêu cường trong khu vực Đông Nam Á, Reuters đưa tin.

(more…)

Sông Mekong đang trở thành điểm nóng địa chính trị

Monday, November 16th, 2020

Xây cất đập ở Stung Treng, Cambodia trong lưu vực Mekong. Mekong đã trở thành tâm điểm cho các thủ đoạn cạnh tranh ảnh hưởng trong sự kình địch giữa Hoa Kỳ và Trung Hoa. [Ảnh: Jason South]

(more…)