Đánh giá kết quả của Hội nghị cấp cao đặc biệt Hoa Kỳ – ASEAN


Cuộc họp đã hoàn thành mục đích như tuyên bố mang tính biểu tượng về cam kết của Mỹ, nhưng không đưa chi tiết cụ thể.

Sebastian Strangio

Sebastian Strangio Ngày 17 tháng 5 năm 2022   

Đánh giá kết quả của Hội nghị cấp cao đặc biệt Hoa Kỳ - ASEAN
Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Thứ trưởng Ngoại giao Wendy Sherman tham gia Hội nghị Thượng Đỉnh Đặc biệt Hoa Kỳ-ASEAN tại Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ ở Washington, DC, vào ngày 13 tháng 5 năm 2022.Nguồn: Bộ Ngoại giao Ảnh của Freddie Everett

Cuối tuần trước, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden đã tiếp đón đại diện của 9 quốc gia Đông Nam Á cũng như tổng thư ký Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong hội nghị thượng đỉnh đặc biệt kéo dài hai ngày tại Washington, DC.

Cuộc họp là một bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực của chính quyền Biden nhằm thu hút sự tham gia của các chính phủ Đông Nam Á, một khu vực mà nước này coi là trung tâm để chống lại ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở châu Á và hơn thế nữa. Biden đưa ra quan điểm này trong nhận xét với những người đồng cấp Đông Nam Á vào chiều ngày 13 tháng 5, trong đó ông mô tả quan hệ đối tác Mỹ-ASEAN là “quan trọng” và ca ngợi sự khởi đầu của “một kỷ nguyên mới” trong quan hệ.

TT Biden nói với các nhà lãnh đạo ASEAN rằng “rất nhiều lịch sử thế giới trong 50 năm tới sẽ được viết ở các nước ASEAN, và mối quan hệ của chúng tôi với các bạn là tương lai trong những năm và thập kỷ tới”.

Phó Tổng thống Kamala Harris thậm chí còn tuyên bố mạnh mẽ rằng Mỹ sẽ hiện diện ở Đông Nam Á trong “nhiều thế hệ” và nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì tự do trên biển, ám chỉ sự khẳng định ngày càng tăng của Trung Quốc về các khu vực tranh chấp ở các vùng biển Hoa Nam và Hoa Đông. Bà nói, một lần nữa mà không đề cập rõ ràng đến Trung Quốc, rằng Mỹ và ASEAN “đã chia sẻ tầm nhìn về khu vực này và chúng ta sẽ cùng nhau đề phòng các mối đe dọa đối với các quy tắc và chuẩn mực quốc tế”.

Trong “tuyên bố tầm nhìn” chung 28 điểm được công bố sau hội nghị thượng đỉnh, hai bên cam kết nâng tầm quan hệ từ đối tác chiến lược lên “quan hệ đối tác chiến lược toàn diện” vào tháng 11.

TT Biden cũng thông báo chính quyền của ông sẽ cung cấp 150 triệu USD cho ASEAN để giải quyết các vấn đề liên quan đến cơ sở hạ tầng, an ninh, chuẩn bị cho đại dịch và năng lượng sạch. Các cam kết khác của Hoa Kỳ bao gồm việc tàu Cảnh sát biển trong tương lai tới khu vực để giúp củng cố an ninh hàng hải của khu vực. Biden cũng thông báo đề cử Yohannes Abraham, chánh văn phòng Hội đồng An ninh Quốc gia của ông, làm đại sứ tại ASEAN, một vị trí đã bị bỏ trống kể từ thời kỳ đầu của chính quyền Trump.

Như tôi đã lưu ý trước hội nghị thượng đỉnh, mục tiêu quan trọng của Hoa Kỳ tại hội nghị thượng đỉnh là khuyến khích các quốc gia Đông Nam Á cứng rắn lập trường chống lại Nga vì nước này đang gây hấn với Ukraine. Trong tuyên bố tầm nhìn chung, hai bên đã đề cập cuộc xung đột Ukraine và tái khẳng định “tôn trọng chủ quyền, độc lập chính trị và toàn vẹn lãnh thổ”. Tuyên bố không đề cập đích danh Nga, rõ ràng không nghi ngờ gì về sự khăng khăng của Đông Nam Á. Nó cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình ở Myanmar, quốc gia không được mời tham dự hội nghị thượng đỉnh và tại tất cả các cơ quan chức năng chính thức thay thế bằng một chiếc ghế trống. Tuyên bố cam kết “tăng cường nỗ lực tập thể của chúng ta hướng tới một giải pháp hòa bình ở Myanmar, đồng thời cũng phản ánh cam kết tiếp tục đối với nhân quyền và các quyền tự do cơ bản, như được nêu trong Hiến chương ASEAN”.

Mặc dù hội nghị thượng đỉnh đạt được tất cả các biểu tượng phù hợp, nhưng nó tạo rất nhiều vấn đề do cách tiếp cận gần đây của Hoa Kỳ đối với khu vực, mà một bài báo gần đây đã mô tả một cách khéo léo là “tham vọng một cách khoa trương nhưng về cơ bản là mơ hồ.” Như một số chuyên gia đã lưu ý , con số 150 triệu USD mà Mỹ cam kết tương đối nhỏ trong bối cảnh những khoản tiền mà Mỹ đã cam kết với khu vực trong quá khứ, chứ chưa nói đến Trung Quốc. Vào tháng 11, Bắc Kinh đã cam kết hỗ trợ phát triển 1,5 tỷ USD cho ASEAN trong vòng 3 năm để chống lại các tác động kinh tế và y tế cộng đồng do COVID-19, trong khi nước này đã dành hàng tỷ USD tài chính cho cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường.

Về mặt này, chiếc ghế trống của Myanmar cũng là một biểu tượng thích hợp cho việc tiếp tục thiếu vắng khía cạnh quan trọng nhất trong sự can dự của Hoa Kỳ: kinh tế và thương mại. Tháng 10 năm ngoái, Biden tuyên bố thành lập Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ – Thái Bình Dương (IPEF) sẽ bổ sung cho trọng tâm an ninh mạnh mẽ trong chiến lược Ấn Độ – Thái Bình Dương của Washington.

IPEF vẫn chưa được chính thức ra mắt và có thể sẽ được công bố trong chuyến thăm của Biden tới Nhật Bản và Hàn Quốc vào cuối tháng này (tháng 5). Nhưng chính quyền Biden đã báo hiệu sự hạn chế của khuôn khổ. Thay vì giống như một thỏa thuận thương mại tự do truyền thống nhằm tăng khả năng tiếp cận thị trường cho các bên tham gia, IPEF sẽ đưa ra bốn “trụ cột” giải quyết vấn đề năng lượng sạch, chuỗi cung ứng, chống tham nhũng và thương mại “công bằng và linh hoạt”.

Vì lý do này, IPEF đã có cuộc tiếp đón các nước Đông Nam Á cách ấm áp tại hội nghị thượng đỉnh vào cuối tuần, không đề cập đến tuyên bố tầm nhìn sau hội nghị thượng đỉnh. Phát biểu trước một diễn đàn của các doanh nghiệp Hoa Kỳ và các nhà lãnh đạo ASEAN khác tại Washington, Thủ tướng Malaysia Ismail Sabri Yaakob kêu gọi Washington “thông qua một chương trình nghị sự thương mại và đầu tư tích cực hơn với ASEAN, sẽ mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ về mặt kinh tế và chiến lược”. Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính cho biết trước hội nghị thượng đỉnh rằng Hà Nội “muốn làm việc với Hoa Kỳ để hiện thực hóa bốn trụ cột của sáng kiến ​​đó”, nhưng “các yếu tố cụ thể của sáng kiến ​​đó” “vẫn chưa được làm rõ. ”

Vấn đề, như James Crabtree của IISS đã lưu ý trong một bài báo gần đây cho Foreign Policy, là IPEF được sinh ra từ nhu cầu lấp đầy khoảng trống do Tổng thống Donald Trump rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). đã được chính quyền Obama đàm phán một cách công phu. Đồng thời, nó buộc phải thích ứng với sự phản kháng chính trị trong nước đối với các thỏa thuận thương mại tự do kiểu TPP.

Kết quả là Chính phủ Hoa Kỳ đang yêu cầu các đối tác của mình ký vào các quy tắc mới về chống tham nhũng và tiêu chuẩn lao động cao, mà không cung cấp khả năng tiếp cận thị trường vốn thường có lợi cho một thỏa thuận như vậy. Kết quả là, Crabtree lập luận, IPEF giống như một “thỏa thuận kinh tế không có lợi” cho các nước Đông Nam Á. Người ta cũng có thể nói thêm rằng sự khoan dung của Trung Quốc đối với các tiêu chuẩn lao động “nới lỏng” và sự sẵn sàng làm việc với giới tinh hoa địa phương tham nhũng chính là một trong những lý do khiến các chính phủ Đông Nam Á thấy nước này (TQ) là một đối tác kinh tế hấp dẫn.

Chỉ có thể đạt được nhiều điều như vậy trong hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày với sự tham gia của các quan chức từ 10 quốc gia, và mục đích quan trọng của các sự kiện đó là truyền bá cam kết, thiết lập mối quan hệ cá nhân và thiết lập quan hệ trên một quỹ đạo đi lên. Nhưng hội nghị thượng đỉnh đã phản ánh những thiếu sót quen thuộc trong cách tiếp cận của Mỹ đối với Đông Nam Á, vốn là sản phẩm của những thay đổi cấu trúc đối với mối quan hệ tam giác giữa Mỹ, Trung Quốc và Đông Nam Á kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Điều quan trọng nhất là sự gần gũi của Đông Nam Á với Trung Quốc và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế đồng thời là đặc điểm của mối quan hệ giữa hai khu vực. Sự gần gũi khiến các quốc gia Đông Nam Á không muốn cắt đứt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, đồng thời khiến Đông Nam Á trở thành một khu vực có tầm quan trọng tương đối đối với Bắc Kinh so với Washington. Do đó, cam kết nhất quán với khu vực giống như thiết lập mặc định cho chính sách đối ngoại của Trung Quốc, trong khi cam kết của Hoa Kỳ đối với khu vực là cam kết thường xuyên phải được gia hạn.

Điều này đặt ra câu hỏi liệu các cam kết của chính quyền hiện tại có mở rộng sang cam kết tiếp theo hay không. Viết trên tờ Bangkok Post ngày hôm nay , Kavi Chongkittavorn lập luận rằng, “Từ giờ trở đi, quan hệ ASEAN-Hoa Kỳ sẽ không còn ở chế độ“ tự động thí điểm ”như trường hợp đã xảy ra trong sáu năm qua”. Nhưng thật khó để nói chắc chắn rằng điều này sẽ đúng sau tháng 11 năm 2024. Cam kết rộng rãi của Phó Tổng thống Harris đối với Đông Nam Á bị nghi ngờ bởi tính không vững chắc của chu kỳ bầu cử bốn năm một lần và tình trạng đảng phái ngày càng tệ hại trong nền chính trị Hoa Kỳ.

Như Prashanth Parameswaran của The Diplomat đã lưu ý tại thời điểm diễn ra hội nghị thượng đỉnh Sunnylands năm 2016, “Việc triệu tập cuộc gặp độc lập đầu tiên với các nhà lãnh đạo Đông Nam Á tại Hoa Kỳ vừa là biểu tượng mạnh mẽ cho cam kết của chính quyền này đối với Đông Nam Á vừa là một tín hiệu rõ ràng cho kế thừa của nó về tầm quan trọng của ASEAN. ”Tuy nhiên, chưa đầy một năm sau, người kế nhiệm Donald Trump – đã rút Mỹ khỏi TPP, thỏa thuận thương mại chữ ký của chính quyền Obama, khiến quan hệ Mỹ – ASEAN rơi vào tình trạng bất ổn.

Sebastian Strangio
TÁC GIẢ NHÂN VIÊN

Sebastian Strangio

Sebastian Strangio là Biên tập viên Đông Nam Á tại The Diplomat. XEM Tiểu sử

https://thediplomat.com/2022/05/assessing-the-outcomes-of-the-u-s-asean-special-summit/

Comments are closed.