Stop Expansionism - Chống Bành Trướng

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Jerome Powell tiết lộ chính quyền Trump vừa mở một cuộc điều tra hình sự nhắm vào Cục Dự trữ Liên bang, liên quan đến lời khai mà ông đã đưa ra trước Quốc hội hồi tháng 6 về việc sửa sang trụ sở của Fed. Donald Trump phủ nhận mọi hiểu biết về bản cáo trạng. Chủ tịch Fed cho biết “hành động chưa từng có” này là cái cớ để hạn chế tính độc lập của ngân hàng trung ương. Trước đó, Tổng thống đã nhiều lần chỉ trích Powell vì không cắt giảm lãi suất.

(Ý kiến của HD Press: Cáo trạng cho rằng ông Powell đã lạm dụng công quỹ của Liên Bang một cách không hợp pháp)

Phản ứng của thị trường trước cuộc tranh chấp kể trên ban đầu khá im ắng. Chỉ số chuẩn S&P 500, đại diện cho các công ty lớn của Mỹ, giảm khoảng 0,5% sau khi thị trường hợp đồng tương lai mở cửa (đã tăng vào buổi trưa – HD Press), trong khi các nhà đầu tư trái phiếu vẫn chưa hành động. Tuy nhiên, giá kim loại quý đã tăng mạnh: vàng tăng hơn 1% và bạc tăng 4%, còn đồng đô la thì giảm nhẹ.

Trump tuyên bố Mỹ đang cân nhắc các hoạt động can thiệp quân sự ở Iran. Ông nói rằng chế độ này đang “bắt đầu” vượt qua ngưỡng can thiệp khi có báo cáo cho rằng họ đã giết chết khoảng 500 người trong lúc đàn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ. Trước đó, Iran cảnh báo rằng quân đội Mỹ và Israel sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp để trả đũa nếu Trump ra lệnh tấn công.

Trump cảnh báo Cuba rằng nước này sẽ không còn nhận được dầu từ Venezuela nữa, đồng thời yêu cầu Cuba đạt được thỏa thuận với Mỹ “TRƯỚC KHI QUÁ MUỘN.” Hôm thứ Bảy, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ẩn ý rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela có thể sẽ kết thúc trong tuần này. Ngoài ra, Mỹ cũng khuyến cáo công dân của mình rời khỏi Venezuela ngay lập tức, giữa lúc có thông tin cho rằng các nhóm dân quân đang lập chốt chặn để bắt giữ bất kỳ ai ủng hộ Mỹ.

Nhật Bản phóng tàu thăm dò để tìm kiếm các nguyên tố đất hiếm tại một đảo san hô cách bờ biển Tokyo khoảng 2.000 km. Nhiệm vụ kéo dài một tháng này là một phần trong nỗ lực của Nhật Bản nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản thiết yếu, sau khi tranh chấp nổ ra giữa hai nước. Bessent cũng kêu gọi các nước G7 “khẩn trương”đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản thiết yếu.

Người dân tại 100 thị trấn của Myanmar tham gia bỏ phiếu trong giai đoạn hai của ba giai đoạn trong cuộc bầu cử Quốc hội, được dàn dựng bởi chính quyền quân sự Myanmar. Các cuộc bầu cử này không tự do cũng chẳng công bằng – và bất kể kết quả ra sao, lực lượng vũ trang cũng sẽ nắm giữ 25% số ghế ở cả hai viện. Gần đây, bởi chính quyền quân sự đã giành được thế thượng phong trong cuộc chiến kéo dài 5 năm chống lại các nhóm phiến quân.

Google cho biết người dùng Mỹ của Gemini – sản phẩm AI của công ty – sẽ sớm có thể mua sắm từ các nhà bán lẻ, bao gồm Walmart và Shopify, mà không cần rời khỏi ứng dụng. Các công ty AI đang chạy đua tích hợp thương mại điện tử vào nền tảng của họ để tìm cách thu hồi một phần khoản tiền khổng lồ đã chi cho việc phát triển và vận hành chúng. OpenAI, nhà sản xuất ChatGPT, cũng vừa đạt được một thỏa thuận tương tự với Walmart vào tháng 10.

Con số trong ngày: 39.000, là số lượng sóc đỏ ở Anh, so với ít nhất 2,5 triệu con sóc xám.

TIÊU ĐIỂM

Tòa án Công lý Quốc tế xét xử vụ kiện về vấn đề người Rohingya  

Hôm nay, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) sẽ xét xử vụ kiện về việc liệu Myanmar có phạm tội diệt chủng đối với người Rohingya hay không. Năm 2017, lực lượng vũ trang của nước này đã phát động một chiến dịch giết chóc hàng loạt, cưỡng hiếp, và đốt phá nhắm vào nhóm thiểu số Hồi giáo, khiến hơn 700.000 người phải chạy trốn sang nước láng giềng Bangladesh. Vụ kiện – do Gambia khởi xướng năm 2019 – là một trong số nhiều vụ án diệt chủng đang chờ xử lý tại tòa án Liên Hiệp Quốc. Myanmar phủ nhận mọi cáo buộc.

ICJ đến nay đã thụ lý rất ít vụ án kiểu này, và chưa có quốc gia nào từng bị kết tội diệt chủng. Cáo buộc phải được chứng minh “bằng bằng chứng hoàn toàn thuyết phục,” và việc chứng minh ý định phạm tội thường là điểm bế tắc. Với quá ít tiền lệ, chưa rõ làm thế nào để người ta vượt qua rào cản pháp lý. Các bị cáo khác trong những vụ án diệt chủng đang chờ xử lý – bao gồm Israel và Nga vì các hành động bị cáo buộc tại Gaza và Ukraine – sẽ xem xét kỹ lưỡng các lập luận của Gambia, để xem liệu chúng có thuyết phục được tòa án hay không.

Nỗi lo lạm phát của Ấn Độ

Dữ liệu lạm phát của Ấn Độ, được công bố trong hôm nay, nhiều khả năng sẽ chỉ cho thấy mức tăng giá khiêm tốn. Các nhà kinh tế dự đoán chỉ số giá tiêu dùng tăng 1,5% trong năm 2025. Một mùa mưa thuận lợi, giúp các đập thủy điện đầy nước và kho lương thực dồi dào, đã giúp giữ lạm phát ở mức thấp. Việc Ấn Độ cắt giảm thuế hàng hóa và dịch vụ hồi tháng 9 là một nguyên nhân khác. Và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất ở Trung Quốc đã đẩy hàng hóa giá rẻ tràn qua biên giới, kéo giá cả xuống thấp.

Lạm phát thấp khiến Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ lo ngại, vì cơ quan này đặt mục tiêu ở mức 4%. Lượng hàng hóa dư thừa từ Trung Quốc làm giảm hứng thú đầu tư vào các đối thủ cạnh tranh trong nước. Đồng rupee cũng là đồng tiền có hiệu suất tệ nhất trong số các đồng tiền chính ở châu Á năm ngoái. Ngân hàng trung ương đã cắt giảm lãi suất để kích thích nền kinh tế. Hiện tại, họ có vẻ thoải mái với tỷ giá hối đoái thấp, bởi đó là một lợi thế cho các nhà xuất khẩu đang phải đối phó với các mức thuế trừng phạt của Mỹ.

Cuộc thử thách ý chí của Iran

Các cuộc biểu tình đã âm ỉ tại Iran suốt nhiều tuần, nhưng trong những ngày gần đây, chúng dần trở nên dữ dội hơn và đất nước vừa bị ngắt kết nối với thế giới. Chính quyền đã cắt internet vào thứ Năm trong một đêm biểu tình dữ dội. Làn sóng biểu tình vẫn tiếp diễn, cùng với đó là sự đàn áp tàn bạo, nhưng việc mất kết nối khiến chúng ta khó có thể biết chính xác chuyện gì đang xảy ra. Các nhóm nhân quyền xác nhận gần 500 đã người thiệt mạng, nhưng cho rằng con số thực tế cao hơn nhiều. Nhiều người khác đã bị bắt giữ.

Sự bất ổn đang trở thành một cuộc thử thách ý chí. Chế độ hy vọng có thể trụ vững, sử dụng bạo lực đủ để làm người biểu tình khiếp sợ, nhưng không quá mức khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump thực hiện các lời đe dọa hành động. Phe đối lập muốn duy trì áp lực. Cho đến nay, họ vẫn chưa thuyết phục được nhân vật chóp bu nào của chế độ đổi phe. Về phần mình, Trump dự kiến sẽ gặp các cố vấn vào ngày mai và thảo luận về các lựa chọn, có thể bao gồm một cuộc tấn công quân sự, tấn công mạng, hoặc các biện pháp khác.

Khủng hoảng bắt cóc tại Nigeria

Hôm nay, Niger, một bang của Nigeria, sẽ chính thức mở cửa lại một số trường học tại các “khu vực an toàn và an ninh” sau hàng loạt vụ bắt cóc năm ngoái. Hồi tháng 11, hơn 250 nhân viên và học sinh đã bị bắt cóc ở một trường Công giáo, một trong những vụ việc lớn nhất như vậy. Chính phủ Nigeria tuyên bố các nạn nhân đã được giải cứu vào tháng 12, nhưng không thông báo về bất kỳ vụ bắt giữ nào.

Cuộc khủng hoảng bắt cóc kéo dài một thập kỷ của nước này đã trở nên tồi tệ hơn đáng kể sau khi Bola Tinubu trở thành tổng thống vào năm 2023. An ninh ở phần lớn vùng đông bắc Nigeria là rất kém, và các nhóm thánh chiến đứng sau nhiều vụ tấn công và bắt cóc tại khu vực. Trong khi đó, ở các vùng tây bắc và miền trung, thủ phạm chính dường như là các nhóm tội phạm mà người địa phương gọi là “thổ phỉ.” Động cơ của chúng ít rõ ràng hơn, nhưng có thể là vì tài chính. Bất chấp việc trường học mở cửa trở lại, các cuộc tấn công chưa có dấu hiệu giảm nhiệt. Chỉ mới tuần trước, 39 người đã thiệt mạng và một số người khác bị bắt cóc trong một vụ tấn công khác tại bang Niger.

Sự trở lại của cố vấn robot? Không hẳn

Hôm nay, Wealthfront, một công ty dịch vụ tài chính quản lý hơn 88 tỷ đô la tài sản tính đến tháng 9, sẽ công bố báo cáo thu nhập đầu tiên kể từ khi niêm yết công khai vào tháng 12. Công ty Mỹ này được thành lập vào năm 2008, là một trong nhóm các công ty khởi nghiệp cố vấn robot (robo-adviser) hứa hẹn giúp khách hàng tiết kiệm các khoản lớn bằng cách tự động hóa việc đầu tư tiền của họ. Các nhà quản lý tiền tệ lâu đời nhận ra tiềm năng của ý tưởng này và đã tham gia. Nhưng nhu cầu chưa bao giờ thực sự bùng nổ. Gần đây, các ngân hàng như UBS và Goldman Sachs đã quyết định ngừng các dịch vụ này, với lý do lợi nhuận thấp.

Dù vậy, Wealthfront vẫn tồn tại nhờ đa dạng hóa khỏi robot. Hãng bắt đầu cung cấp các tài khoản tiền mặt lợi suất cao ngay trước khi lãi suất tăng vọt vào năm 2022. Vì số lãi kiếm được từ tiền gửi tại các ngân hàng đối tác cao hơn số tiền phải trả cho khách hàng, nên công ty đã bắt đầu có lãi vào năm 2023. Betterment, một công ty cố vấn robot khác, cũng bắt đầu cung cấp tài khoản tiền mặt, và thậm chí cả các cố vấn đầu tư là con người. Những công ty từng tự xưng là nhà cách mạng công nghệ giờ đây càng ngày càng giống với những định chế tài chính kiểu cũ.

Theo Nghiên Cứu Quốc Tế