Thế giới hôm nay: 18/03/2026 (the Economist)

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tư lệnh quân đội Iran thề sẽ phản ứng “quyết liệt” đối với vụ sát hại Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của nước này. Larijani là gương mặt đại diện công khai nhất của chế độ và đã điều hành các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ. Trước đó, truyền thông nhà nước Iran xác nhận rằng các cuộc không kích của Israel đã giết chết cả ông và Gholamreza Soleimani, người đứng đầu lực lượng dân quân Basij thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.

Phản ứng đó bắt đầu bằng việc Iran tấn công Tel Aviv bằng các đầu đạn chùm, làm hai người thiệt mạng. Israel tiếp tục tấn công Lebanon, giết chết ít nhất sáu người ở Beirut, theo chính quyền địa phương. Mỹ cho biết họ đã tấn công các địa điểm tên lửa của Iran gần Eo biển Hormuz. Giá dầu thô Brent giảm nhẹ, xuống dưới mức 103 USD/thùng, sau khi Iraq đồng ý nối lại xuất khẩu dầu qua Thổ Nhĩ Kỳ, tránh eo biển này.

Donald Trump nói rằng ông không còn cần sự giúp đỡ từ các đồng minh NATO để tiến hành cuộc chiến chống lại Iran. Một số quốc gia đã loại trừ khả năng tham gia – “một sai lầm ngu ngốc” theo lời vị tổng thống. Trước đó, Joe Kent, một trong những quan chức chống khủng bố hàng đầu của Mỹ, đã từ chức để phản đối cuộc chiến. Ông nói rằng mình “không thể ủng hộ việc đưa thế hệ tiếp theo ra đi chiến đấu và hy sinh” khi Iran “không gây ra mối đe dọa ngay lập tức” nào.

Bài đang hot

26/02/1938: Cuộc đình công National Dollar Stores bắt đầu

Trong một chuyến thăm London, Volodymyr Zelensky gọi Iran và Nga là “những người anh em trong hận thù” và thúc giục các quốc gia không nới lỏng lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga. Tổng thống Ukraine và Sir Keir Starmer, Thủ tướng Anh, đã đồng ý hợp tác để thúc đẩy sản xuất máy bay không người lái. Starmer cho biết bất chấp cuộc chiến ở Iran, “trọng tâm vẫn phải đặt vào Ukraine.”

Tổng chưởng lý bang Arizona buộc tội Kalshi, một thị trường dự đoán, điều hành một hoạt động cờ bạc bất hợp pháp tại bang này và nhận tiền cược cho các cuộc bầu cử trong tương lai, bao gồm cả cuộc đua tổng thống năm 2028. Đây là lần đầu tiên một bang buộc tội Kalshi về hoạt động tội phạm, dù các cơ quan quản lý ở những bang khác đã tìm cách hạn chế hoạt động của nền tảng này. Chính quyền Trump tỏ ra khoan dung với các thị trường dự đoán. Kalshi gọi vụ kiện này là “mỏng manh như một tờ giấy.”

Bá tước Étienne Davignon, cựu nhà ngoại giao người Bỉ, đã bị lệnh phải ra hầu tòa vì cáo buộc liên quan đến vụ sát hại Patrice Lumumba, nhà lãnh đạo được bầu cử dân chủ đầu tiên của nhà nước Congo độc lập, vào năm 1961. Cụ ông 93 tuổi này là thành viên cuối cùng còn sống trong một nhóm 10 người Bỉ bị con trai của Lumumba cáo buộc đồng lõa. Năm 2001, Quốc hội Bỉ đã kết luận Bỉ phải “chịu trách nhiệm về mặt đạo đức” cho vụ giết hại Lumumba.

Hai tháng sau khi vô địch Cúp Các Quốc gia Châu Phi, Senegal đã bị tước danh hiệu. Các cầu thủ bóng đá Senegal đã giận dữ rời sân suốt 15 phút giữa trận chung kết căng thẳng ở Morocco sau khi trọng tài thổi một quả phạt đền đáng ngờ vào phút bù giờ cho đội chủ nhà (quả phạt đền này sau đó đã bị cản phá). Liên đoàn Bóng đá Châu Phi sau đó quyết định trong muộn màng rằng Senegal bỏ cuộc, tuyên bố Morocco thắng 3–0, và do đó trở thành nhà vô địch theo mặc định.

Con số trong ngày: Chín phút, là thời gian để mẫu xe điện mới của BYD sạc đầy hoàn toàn.

TIÊU ĐIỂM

Kỳ vọng lãi suất của Mỹ

Hiếm khi các cuộc họp liên tiếp của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) lại trông khác biệt đến vậy. Giữa quyết định lãi suất gần đây nhất của Fed vào cuối tháng 1 và quyết định tiếp theo vào hôm nay, Mỹ đã bước vào cuộc chiến với Iran và giá dầu đã tăng 50%, lên khoảng 100 USD/thùng. Nếu Tổng thống không tìm cách nhanh chóng đảo ngược tình thế, đà tăng đó sẽ làm xáo trộn những tiến bộ gần đây của Mỹ trong việc đẩy lùi lạm phát.

Nguyên tắc chính thống của ngân hàng trung ương là nên bỏ qua những cú sốc đối với phía nguồn cung của nền kinh tế, chẳng hạn như giá dầu tăng vọt. Nhưng lạm phát đã vượt qua mục tiêu 2% của Fed trong phần lớn 5 năm qua, khiến cho thái độ thờ ơ đó trở nên khó duy trì hơn. Uy tín của các chủ ngân hàng trung ương đang lung lay, tương tự là niềm tin của công chúng rằng lạm phát sẽ nhanh chóng trở lại mức mục tiêu. Vì vậy, một đợt cắt giảm lãi suất lớn khác của Fed hiện không còn nằm trong kế hoạch. Và nạn nhân sẽ là Kevin Warsh, người dự kiến thay thế Jerome Powell làm Chủ tịch Fed vào tháng 5. Bất kỳ nỗ lực nào của ông để khởi đầu nhiệm kỳ bằng cách lấy lòng Trump thông qua cắt giảm lãi suất có lẽ đã tan thành mây khói.

Liệu cuộc chiến Iran có làm mới sự quan tâm đối với các nguồn năng lượng thay thế?

19 ngày qua là một lời nhắc nhở về việc không nên đặt quá nhiều giếng dầu gần một lối ra duy nhất. Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel, và Iran đã khiến khoảng 15% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị mắc kẹt ở phía bên kia Eo biển Hormuz, đẩy giá dầu thô tăng hơn 40% chỉ trong vòng hai tuần. Ngân hàng Goldman Sachs cho biết “không một sản phẩm hay khu vực nào” không bị ảnh hưởng, và cảnh báo về tình trạng tồi tệ hơn sắp tới đối với nhiên liệu máy bay và dầu diesel.

Tuần trước, chính phủ của các quốc gia nhập khẩu ròng nhiên liệu hóa thạch (đại diện cho ba phần tư dân số thế giới) đã đưa ra hàng loạt thông báo về năng lượng hạt nhân. Tuần này, dự kiến sẽ có thêm nhiều lời kêu gọi triển khai năng lượng tái tạo nhanh hơn. Anh đã đẩy lịch đấu giá các hợp đồng năng lượng xanh lên sớm hơn so với dự kiến vào năm sau. Nhưng cuộc xung đột ở Vùng Vịnh có thể làm phức tạp thêm quá trình chuyển đổi khỏi dầu mỏ cũng như thúc đẩy nó diễn ra nhanh hơn. Một số quốc gia châu Á đã phản ứng với sự thiếu hụt dầu và khí đốt bằng cách đốt nhiều than hơn – mà đây vốn là loại nhiên liệu gây ô nhiễm nhất.

Sếp mới của Disney lên tiếp quản

Hôm nay, Josh D’Amaro sẽ chính thức đảm nhận trọng trách mới của mình khi ông kế nhiệm Bob Iger làm giám đốc điều hành của Công ty Walt Disney. D’Amaro, người trước đây điều hành bộ phận công viên giải trí của Disney, lên nắm quyền kiểm soát vào một thời điểm đầy biến động ở Hollywood. Paramount và Warner Bros Discovery, hai đối thủ chính của Disney, đang lên kế hoạch sáp nhập trong một thỏa thuận trị giá 100 tỷ USD, mà họ hy vọng sẽ mang lại cho họ đủ quy mô để tồn tại trong các cuộc chiến phát trực tuyến.

Về phần mình, Disney hiện phải đối mặt với nhiều sự cạnh tranh hơn từ Thung lũng Silicon. Theo một ước tính, YouTube đã vượt qua Disney để trở thành công ty truyền thông lớn nhất thế giới về doanh thu vào năm ngoái. Các khán giả trẻ thích lướt mạng ở nhà hơn là đến rạp chiếu phim. Và trí tuệ nhân tạo hứa hẹn sẽ nâng cao tiêu chuẩn của nội dung do người dùng tạo ra. Hollywood vẫn có lợi thế về chất lượng, như đã được chứng minh tại lễ trao giải Oscar cuối tuần trước. Nhưng hãy đoán xem ai vừa mua bản quyền phát sóng buổi lễ này từ năm 2029? YouTube.

Bài kiểm tra cho nền kinh tế Nhật Bản

Hôm nay, các công ty lớn của Nhật Bản sẽ công bố phản hồi của họ đối với yêu cầu tăng lương của các công đoàn trong cuộc đàm phán tiền lương mùa xuân hàng năm. Tiền lương đã tăng hơn 5% trong cả năm 2024 và 2025, sau nhiều thập kỷ tăng dưới 3% mỗi năm. Các công đoàn muốn mức tăng gần 6% trong năm nay. Các nhà hoạch định chính sách muốn nhìn thấy một vòng tuần hoàn tích cực giữa việc tăng lương và tăng giá cả được thiết lập. Tiền lương thực tế đã giảm 1,3% vào năm 2025 do lạm phát vượt xa mức tăng lương, khiến cho người lao động bình thường rơi vào hoàn cảnh khó khăn hơn.

Một con số khả quan trong năm nay cũng sẽ củng cố cơ sở để Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất thêm nữa. Cơ quan này đã và đang bình thường hóa chính sách tiền tệ sau nhiều năm áp dụng mức lãi suất âm – và tăng trưởng tiền lương là thước đo chính của họ để xác định xem lạm phát có bền vững hay không.

Nhật Bản, quốc gia nhập khẩu hơn 90% dầu mỏ từ Trung Đông, cũng đặc biệt dễ bị tổn thương trước những tác động của chiến tranh Iran. Tuy nhiên, ngân hàng trung ương dự kiến sẽ giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75% trong tháng này.

Mỹ đón chờ Bộ trưởng An ninh Nội địa mới

Theo một khía cạnh nào đó, Markwayne Mullin sẽ trải qua mọi chuyện một cách dễ thở hơn so với hầu hết các ứng viên nội các khác. Thượng nghị sĩ nhiệm kỳ đầu tiên của bang Oklahoma là sự lựa chọn của Tổng thống Donald Trump để thay thế Kristi Noem làm Bộ trưởng Bộ An ninh Nội địa. Trong phiên điều trần xác nhận của mình vào hôm nay, vị chủ trang trại và cựu võ sĩ võ thuật tổng hợp này sẽ bị thẩm vấn bởi những gương mặt quen thuộc: các đồng nghiệp của ông tại Thượng viện.

Trong 25 năm qua, chỉ có năm thượng nghị sĩ đương nhiệm được đề cử và xác nhận vào nội các. Mullin có lẽ sẽ gia nhập hàng ngũ này. Giống như Noem, ông là một người có quan điểm cứng rắn về nhập cư nhưng lại không có kinh nghiệm về an ninh quốc gia. Một khi nhậm chức, ông sẽ có vô số việc phải làm. Việc chính phủ đóng cửa một phần đã dẫn đến tình trạng xếp hàng dài tại các sân bay. Đảng Dân chủ thì muốn đưa các biện pháp kiềm chế các đặc vụ nhập cư vào dự luật tài trợ của Bộ An ninh Nội địa. Một chiến dịch nhập cư bạo lực ở Minneapolis hồi tháng 1 đã khiến người Mỹ có cái nhìn ác cảm với chiến dịch trục xuất hàng loạt của Trump. Giờ thì, chào mừng đến với sân chơi lớn, Mullin!

Từ Nghiên Cứu Quốc Tế