Phân tích về phán quyết của Tối Cao Pháp Việt về thuế quan của TT Trump


Thoisu 01 0

⃣Ngày20/2/2026, Tối Cao Pháp ViệnMỹ Đã Quyết Định Điều Gì?

Trong vụ Learning Resources, Inc. v. Trump, Tối Cao Pháp Viện đã biểu quyết 6–3 rằng Tổng thống Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt các mức thuế quan rộng lớn dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Tòa án nhấn mạnh rằng:

  • IEEPA được thiết kế để xử lý các biện pháp trừng phạt trong tình trạng khẩn cấp quốc gia,
  • Không phải để trao cho Tổng thống quyền áp đặt thuế quan trên diện rộng,
  • Quyền đánh thuế và áp thuế quan theo Hiến pháp thuộc về Quốc hội (Điều I).

Phán quyết khẳng định IEEPA không phải là cơ sở pháp lý hợp lệ cho chính sách thuế quan này.

Cơ Sở Hiến Pháp & Pháp Lý

 Phân Quyền (Separation of Powers)

Hiến pháp Hoa Kỳ trao quyền đánh thuế và điều chỉnh thương mại cho Quốc hội.
Tòa án cho rằng Quốc hội không trao một cách rõ ràng quyền áp thuế rộng lớn cho Tổng thống trong IEEPA mà TT đã áp dụng.

Tòa áp dụng nguyên tắc gọi là “major questions doctrine” (học thuyết về các vấn đề trọng đại), theo đó: Khi hành động có ảnh hưởng kinh tế sâu rộng, phải có sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội.

IEEPA không đề cập rõ đến thuế quan, do đó không đáp ứng tiêu chuẩn này.

 Diễn Giải Luật (Statutory Interpretation), theo luật này:

  • Thuế quan được xem là một hình thức đánh thuế.
  • IEEPA không hề nhắc đến từ “tariffs” (thuế quan) hoặc “duties” (thuế nhập khẩu).
  • Trước đây chưa có tổng thống nào sử dụng IEEPA để áp thuế quan.

Điều này khiến Tòa cho rằng đây là một sự mở rộng quyền hành pháp chưa từng có.

Tác Động Thực Tiễn Ngay Lập Tức

 Doanh Thu & Hoàn Thuế

  • Hơn 175 tỷ USD thu được từ các mức thuế dựa trên IEEPA có thể chính phủ Mỹ phải hoàn trả.
  • Doanh nghiệp và nhà nhập khẩu có thể nộp đơn yêu cầu hoàn tiền.
  • Tuy nhiên, quá trình này có thể kéo dài và phát sinh kiện tụng phức tạp, có thể nhiều năm.

Phản Ứng Của Chính Phủ TT Trump

Sau phán quyết:

  • Ông Trump chỉ trích quyết định của Tòa.
  • Ngay lập tức công bố mức thuế 10% toàn cầu dựa trên cơ sở pháp lý khác — Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
  • (Ngày hôm sau, ông công bố thuế 15%)

Tuy nhiên:

  • Quyền này chỉ có hiệu lực tạm thời (tối đa 150 ngày).
  • Cần sự tham gia hoặc gia hạn của Quốc hội nếu muốn kéo dài.

Bất Ổn Chính Sách

  • Doanh nghiệp đối diện với sự bất định về chính sách thương mại.
  • Một số mức thuế khác dựa trên luật khác vẫn còn hiệu lực.
  • Nguy cơ tranh chấp pháp lý tiếp tục.

Hệ Quả Kinh Tế & Thương Mại Rộng Lớn

 Tác Động Nội Địa

  • Việc giảm hoặc hủy thuế quan có thể giúp giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp Mỹ.
  • Có thể giảm áp lực lạm phát.
  • Tuy nhiên, sự thay đổi liên tục gây bất ổn cho thị trường.

 Quan Hệ Thương Mại Quốc Tế

  • Phán quyết củng cố nguyên tắc thương mại dựa trên luật lệ.
  • Hạn chế hành động đơn phương của hành pháp.
  • Có thể cải thiện quan hệ với các đối tác thương mại.

Tuy nhiên, chính quyền vẫn có thể sử dụng các công cụ pháp lý khác để áp thuế.

Ý Nghĩa Chính Trị & Thể Chế

Đây là một phán quyết quan trọng về:

  • Cân bằng quyền lực giữa Quốc hội và Tổng thống (phân chia quyền lực)
  • Vai trò của Tối Cao Pháp Viện trong việc giới hạn quyền hành pháp
  • Xác lập rằng các quyết định kinh tế lớn phải do Quốc hội quyết định

Điểm đáng chú ý: Một số thẩm phán bảo thủ đã đứng cùng khối tự do, cho thấy đây là vấn đề về nguyên tắc hiến pháp hơn là đảng phái.

Tóm lược: Những Điểm Cốt Lõi

Lĩnh vựcÝ nghĩa
Pháp lýTổng thống không thể dùng IEEPA để áp thuế diện rộng nếu không có ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội
Kinh tếCó thể hoàn trả hàng trăm tỷ USD; tạo bất ổn ngắn hạn
Chính sáchQuốc hội giữ vai trò trung tâm trong việc đánh thuế
Địa chính trịCủng cố hệ thống thương mại dựa trên luật lệ

Vấn đề đặt ra: Tổng thống có quyền đánh thuế không?

Câu hỏi rất quan trọng về Hiến pháp Hoa Kỳ và quyền lực hành pháp.

1️⃣ Theo Hiến pháp: Ai có quyền đánh thuế?

Hiến pháp Hoa Kỳ (Điều I, Khoản 8) quy định rõ: Quốc hội có quyền “lay and collect Taxes, Duties, Imposts and Excises” (đặt và thu thuế, thuế quan và các loại thuế khác).

Như vậy, quyền đánh thuế nguyên thủy thuộc về Quốc hội, không phải Tổng thống.

2️⃣ Vậy Tổng thống có quyền đánh thuế không?

➤ Câu trả lời ngắn gọn:

TT Không có quyền độc lập, nhưng có thể áp thuế nếu được Quốc hội ủy quyền bằng luật.

3️⃣ Hiện tại, cách thức Tổng thống có thể áp thuế

Trong thế kỷ 20–21, Quốc hội đã thông qua nhiều đạo luật cho phép Tổng thống áp dụng thuế quan trong một số điều kiện cụ thể. Ví dụ:

 Đạo luật Thương mại 1974 (Trade Act of 1974) Cho phép Tổng thống áp thuế tạm thời (ví dụ tối đa 150 ngày theo Section 122).

 Section 232 – Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962. Cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia (Tổng thống Trump đã dùng điều khoản này để áp thuế thép và nhôm).

 Section 301 – Trade Act 1974. Cho phép áp thuế để đáp trả hành vi thương mại không công bằng (được dùng trong cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung).

Vấn đề trong vụ việc vừa rồi là gì?

Trong vụ mới của Tối Cao Pháp Viện:

  • Tổng thống sử dụng IEEPA (luật về tình trạng khẩn cấp kinh tế quốc tế), nhưng IEEPA không nói rõ về “thuế quan”.
  • Tòa cho rằng Quốc hội không ủy quyền rõ ràng cho Tổng thống áp thuế diện rộng theo luật này.

Vì vậy, vấn đề không phải là “Tổng thống có bao giờ được đánh thuế không”,
mà là: Có được Quốc hội trao quyền rõ ràng trong trường hợp đó hay không.

Tóm lược: ⃣ Nguyên tắc cốt lõi

Kết luận đơn giản trong vụ  này.

  • Quyền đánh thuế thuộc về Quốc hội.
  • Tổng thống chỉ có thể áp thuế khi Quốc hội trao quyền rõ ràng.
  • Tối Cao Pháp Viện vừa tái khẳng định nguyên tắc phân quyền này.

Đó là nguyên tắc của ‘tam quyền phân lập”.

Học thuyết “Non-Delegation Doctrine” là gì?

Khái niệm căn bản:

Non-Delegation Doctrine (Học thuyết không được ủy quyền quá mức) là nguyên tắc cho rằng: Quốc hội không được chuyển giao quyền lập pháp căn bản của mình cho Hành pháp mà không đặt ra giới hạn và tiêu chuẩn rõ ràng.

Theo Hiến pháp Hoa Kỳ:

  • Điều I → Quyền lập pháp thuộc về Quốc hội
  • Điều II → Quyền hành pháp thuộc về Tổng thống

Vì vậy, nếu Quốc hội trao cho Tổng thống quyền quá rộng mà không có tiêu chuẩn cụ thể, thì có thể vi hiến.

Nguồn gốc pháp lý

Học thuyết này hình thành từ đầu thế kỷ 20.

 J.W. Hampton Jr. & Co. v. United States

Tòa đưa ra nguyên tắc “intelligible principle”: Quốc hội có thể ủy quyền nếu đưa ra một “nguyên tắc đủ rõ ràng” để hướng dẫn hành pháp. Từ đó đến nay:

  • Tòa rất hiếm khi bác luật vì non-delegation.
  • Nhưng gần đây, xu hướng siết chặt đang quay trở lại.

Liên hệ với vụ thuế quan vừa rồi. Trong vụ thuế IEEPA:

  • Luật không nói rõ về thuế quan.
  • Không có giới hạn cụ thể.
  • Không có tiêu chuẩn định lượng.

Tòa xem đây là hành động có ảnh hưởng kinh tế rất lớn → cần ủy quyền rõ ràng.

Điều này gần với tinh thần non-delegation và “major questions doctrine”.

Phán quyết này có ảnh hưởng đến các Tổng thống tương lai không?

1. Có – theo 3 hướng quan trọng

1️⃣ Siết quyền khẩn cấp. Các Tổng thống tương lai sẽ:

  • Khó sử dụng luật khẩn cấp để làm chính sách kinh tế diện rộng.
  • Phải dựa vào các điều khoản cụ thể hơn.

2️⃣ Quốc hội phải chịu trách nhiệm hơn. Phán quyết buộc Quốc hội:

  • Hoặc phải tự ra luật thuế rõ ràng
  • Hoặc phải ủy quyền chi tiết hơn

Tòa đang gửi thông điệp: Không thể “đá quả bóng chính trị” sang Hành pháp rồi né trách nhiệm.

3️⃣ Tăng vai trò của Tối Cao Pháp Viện

Tòa đang:

  • Tự đặt mình là trọng tài của ranh giới quyền lực; Hạn chế nhà nước hành pháp mạnh

Xu hướng này có thể ảnh hưởng đến: Chính sách khí hậu; Chính sách tài chính; Quy định công nghệ; Quyền của cơ quan liên bang

Dự đoán dài hạn

Nếu xu hướng này tiếp tục: Hành pháp Mỹ sẽ yếu hơn trong chính sách kinh tế đơn phương; Quốc hội sẽ phải làm luật chi tiết hơn; Các cuộc chiến pháp lý sẽ gia tăng

So sánh với hệ thống quyền lực ở các nước độc tài

Dân chủ như Hoa Kỳ: Hệ thống phân quyền

Ba nhánh độc lập: Quốc hội – Tổng thống – Tư pháp

Tòa có thể bác bỏ quyết định của Tổng thống.

Độc tài: Ví dụ: China, Việt Nam, Cu Ba, Bắc Hàn..

  • Quốc hội (Nhân Đại) thực chất không độc lập – Đảng Cộng sản kiểm soát cả lập pháp – hành pháp – tư pháp. – Không có cơ chế tòa án độc lập để giới hạn quyền lãnh đạo.

Ví dụ: Russia

  • Tổng thống có quyền lực rất mạnh. – Quốc hội phần lớn ủng hộ hành pháp. – Tòa án hiếm khi bác bỏ quyết định trung ương.

So sánh cấu trúc

Tiêu chuẩnHoa KỳHệ thống độc tài
Phân quyềnRõ ràngTập trung
Tòa có thể bác Tổng thống?CóHầu như không
Quốc hội độc lập?CóHình thức
Kiểm soát quyền lựcCơ chế pháp lýÝ chí lãnh đạo

Kết luận.

Phán quyết này của Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ không chỉ là chuyện thuế quan mà nó còn là: Một bước tái khẳng định phân quyền – Một tín hiệu rằng quyền hành pháp không vô hạn – Một minh họa rõ ràng về khác biệt giữa hệ thống pháp trị và hệ thống tập quyền.

Tin giờ chót: ngày thứ Bảy 21/2/2026, TT Trump tuyên bố sẽ áp thuế 15% lên toàn cầu ngay lập tức.

Hoàng Độ

biên soạn được hỗ trợ bởi Chat GPT

Overlay4

Khách vào thăm 4

Comments are closed.