Stop Expansionism - Chống Bành Trướng

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “What Wen Jiabao’s rare public appearance reveals,” Nikkei Asia, 09/04/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tập Cận Bình đã chấp nhận động thái của vị cựu thủ tướng như một cành ô liu chìa ra cho các đảng viên lão thành.

Trong một động thái dường như nhằm khẳng định sự hiện diện và quyền lực chính trị của mình, cựu Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo, 83 tuổi, gần đây đã bất ngờ có màn xuất hiện hiếm hoi trước công chúng tại Bắc Kinh.

Vào ngày 27/03, vị lão thành đã nghỉ hưu của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã xuất hiện trước một viện nghiên cứu trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, vốn nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của Quốc vụ viện, tức chính phủ trung ương Trung Quốc.

https://youtube.com/watch?v=kRTda_gh4u4%3Fsi%3DKJuRzukO9HAyKWby

Ôn – người từng chèo lái Quốc vụ viện với tư cách là Thủ tướng Trung Quốc suốt 10 năm, cho đến tháng 03/2013 – đã tự tin vẫy tay nhiều lần trước đám đông đang reo hò ở đó.

Dù mái tóc đen thuở nào nay đã điểm bạc, nhưng nụ cười tươi và dáng đi thẳng tắp của Ôn cho thấy hình ảnh của một người hoàn toàn khỏe mạnh khi ông bước đi một cách thoải mái trước đám đông.

Ở Trung Quốc, việc các chính trị gia có ảnh hưởng xuất hiện trên đường phố thủ đô sau khi nghỉ hưu là điều không hề bình thường. Nhưng một đoạn video dài hơn một phút ghi lại cảnh Ôn xuất hiện đã bị rò rỉ cả ở trong và ngoài nước.

Bài đang hot

Vắng Trung Quốc khiến Mỹ lún sâu vào các cuộc chiến đầy rủi ro

Dù không có báo cáo chính thức nào từ truyền thông Trung Quốc, động thái phô trương quyền lực của Ôn vẫn được biết đến rộng rãi tại Trung Quốc, kể cả trong giới trí thức.

Ôn là một lão thành có tầm ảnh hưởng lớn trong đảng, người sống sót sau cuộc khủng hoảng chính trị nổ ra sau vụ đàn áp đẫm máu những sinh viên biểu tình đòi dân chủ ở Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh vào ngày 04/06/1989.

Khoảng hai tuần trước cuộc đàn áp, Ôn đã tháp tùng Tổng Bí thư Đảng khi đó là Triệu Tử Dương đến Quảng trường Thiên An Môn để trò chuyện với các sinh viên. Khi đó, Ôn đang giữ chức Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương Đảng.

Người đứng đầu Văn phòng Trung ương Đảng chịu trách nhiệm quản lý công việc hành chính của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Việc Ôn đảm nhận vị trí quan trọng này khi mới ngoài 40 tuổi là minh chứng cho năng lực của ông.

Trong chuyến thăm Quảng trường Thiên An Môn vào ngày 19/05/1989, Triệu đã gửi lời xin lỗi đến các sinh viên biểu tình. “Chúng tôi đến quá muộn,” ông nói với họ. “Chúng tôi xin lỗi.” Ông sau đó đã bị thanh trừng vì có thái độ cảm thông với những người biểu tình.

Ngược lại, Ôn đã sống sót sau cuộc đấu đá quyền lực nội đảng và cuối cùng trở thành thủ tướng. Vị lão thành dày dạn kinh nghiệm này chưa từng gục ngã trong chính giới “cá lớn nuốt cá bé” của Trung Quốc. Đó là lý do tại sao ông được mệnh danh là bất đảo ông, nghĩa đen là một ông già không bao giờ ngã. Từ này cũng là tên của một loại đồ chơi lật đật truyền thống, luôn tự đứng thẳng dậy ngay sau khi bị xô ngã.

Tại Trung Quốc, ngay cả những lão thành có thế lực như Ôn cũng không thể tự do xuất hiện rầm rộ trước công chúng. Họ cần phải xin phép Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đây chính xác là lý do tại sao sự xuất hiện mới nhất của Ôn trước công chúng có thể mang một ý nghĩa chính trị to lớn.

Tại sao chính quyền của Chủ tịch nước kiêm Tổng Bí thư Tập Cận Bình lại dám chấp nhận màn phô trương quyền lực bất thường này của Ôn? Không còn nghi ngờ gì, Tập đang nhìn vào bức tranh lớn hơn trong việc quản lý tình hình chính trị.

Việc Ôn xuất hiện trước công chúng sẽ không thể diễn ra nếu không có sự cho phép của Thái Kỳ, Chủ nhiệm Văn phòng Trung ương Đảng đương nhiệm, người sẽ cho phép theo ý muốn của Tập.

Thái là thành viên Thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan ra quyết định hàng đầu của đảng, đồng thời là một trong những trợ thủ thân cận nhất của Tập. Màn phô trương quyền lực của Ôn nên được xem là một sự việc được dàn dựng tỉ mỉ bởi bộ đôi Tập-Thái. Điều này giải thích tại sao những người chứng kiến lại được phép sử dụng điện thoại thông minh để chụp ảnh và quay video Ôn.

Một nguồn tin chính trị Trung Quốc chỉ ra rằng chuyến đi của Ôn có liên quan chặt chẽ đến hai sự kiện nghiêm trọng. Một sự kiện đã làm rúng động giới chính trị Trung Quốc vào ngày 24/01, trong khi sự kiện còn lại diễn ra vào ngày 03/04.

Điềm báo cho sự kiện thứ hai đã được công bố một cách lặng lẽ vào ngày 27/03, cùng ngày với màn xuất hiện mới nhất của Ôn. Đó là vụ thanh trừng nhân vật được xem là trợ lý hàng đầu của Mã Hưng Thụy trong thời gian ông này còn làm việc ở tỉnh Quảng Đông.

Động thái này được cho là sự kiện khởi đầu dẫn đến việc phế truất chính Mã. Và đúng như dự đoán, Mã, một ủy viên đầy quyền lực của Bộ Chính trị, đã bị thanh trừng chỉ một tuần sau đó.

Theo các nguồn tin am hiểu về chính trị Trung Quốc, đây là vụ án tham nhũng sẽ tác động đáng kể đến tình hình chính trị Trung Quốc. Lý do là bởi một nhân vật thân cận với một Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị đương nhiệm có dính líu đến vụ án của Mã.

Quê gốc của Mã nằm ở huyện Vận Thành, tỉnh Sơn Đông. Vợ của Tập Cận Bình, bà Bành Lệ Viện – cựu ca sĩ ngôi sao thuộc Quân Giải phóng Nhân dân – cũng xuất thân từ chính huyện này. Mã Hưng Thụy được cho là đã thăng tiến nhanh chóng một phần nhờ vào quan hệ thân thiết giữa hai gia đình.

Vận mệnh chính trị của Mã đã trở nên tồi tệ hơn vào tháng 07/2025, khi ông bất ngờ bị cách chức Bí thư Khu ủy Khu Tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương. Ông đã không xuất hiện trước công chúng kể từ tháng 10.

Tập đã phế truất nhiều quan chức cấp cao như một phần trong chiến dịch chống tham nhũng mang đậm dấu ấn của mình. Nhưng trường hợp của Mã dường như đã đẩy các trợ thủ thân cận nhất của Tập, những người tạo thành nòng cốt trong các phe phái chính thống của đảng, vào thế phòng thủ.

Các trợ thủ của Tập muốn xử lý vụ việc một cách kín đáo nhằm ngăn chặn nó lan sang giới thượng tầng của chính quyền. Để đạt được mục tiêu đó, họ cần phải quản lý tình hình chính trị một cách cẩn thận để tránh bị công kích bởi các lão thành hoặc các phe phái không chính thống.

Chuyến đi bất thường của Ôn Gia Bảo cũng diễn ra khoảng hai tháng sau thông báo vào ngày 24/01 rằng Trương Hựu Hiệp, sĩ quan cấp cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân, đã bị điều tra vì cáo buộc tham nhũng.

Trương, một ủy viên Bộ Chính trị và là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, từ lâu đã được xem là một trong những đồng minh đáng tin cậy nhất của Tập. Hình phạt dành cho Trương hiện vẫn chưa được công bố.

Cả Tập và Trương đều là “hồng nhị đại” (thành viên thế hệ đỏ thứ hai), hay con cháu của các nhà lãnh đạo đảng thời kỳ cách mạng, và là những người quen cũ. Trương từng ủng hộ những nỗ lực của Tập trong việc nắm quyền kiểm soát quân đội.

Trương cũng đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa Tập và các đảng viên lão thành, trong đó bao gồm các hồng nhị đại và các cựu sĩ quan quân đội. Không có gì đáng ngạc nhiên khi việc Trương bị thanh trừng đã gây ra rạn nứt.

Nhưng có rất nhiều đảng viên lão thành, mỗi người đều có xuất thân khác nhau, có các quan hệ cá nhân riêng, và không thể đoàn kết chặt chẽ với nhau. Một trong số họ, một lão thành huyền thoại của đảng sinh năm 1917 – năm diễn ra Cách mạng Nga – đã qua đời gần đây.

Cụ thể, Tống Bình, người từng là Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị, vừa qua đời vào ngày 04/03 ở tuổi 108.

Khi còn trẻ, Ôn từng làm việc tại tỉnh Cam Túc. Chính Tống, cựu quan chức hàng đầu của tỉnh Tây Bắc này, là người đã phát hiện ra tài năng của Ôn và cất nhắc ông lên một vị trí ở Bắc Kinh.

Ôn không phải là thành viên thế hệ đỏ thứ hai và cũng không có quan hệ sâu rộng với quân đội. Đối với Tập, người đang đứng trước rạn nứt từ một số đảng viên lão thành, sẽ là thiếu khôn ngoan nếu gây chiến với Ôn. Thay vào đó, việc sử dụng Ôn cho lợi ích chính trị sẽ mang lại nhiều thuận lợi hơn cho Tập.

Trong hoàn cảnh đó, chính quyền Tập đã áp dụng cách tiếp cận hòa giải với Ôn, chấp nhận màn xuất hiện bất thường trước công chúng của cựu thủ tướng như một cử chỉ hòa giải đối với các đảng viên lão thành, chí ít là cho đến thời điểm hiện tại.

Đây giống như một thỏa thuận giữa chính quyền Tập và Ôn. Nó cũng phản ánh động lực chính trị phức tạp của Trung Quốc.

Đó không phải là bằng chứng duy nhất cho thấy chính quyền Tập đang lợi dụng Ôn để giúp họ làm hòa với các lão thành.

Quay trở lại ngày 19/02, tờ Tinh Đảo Nhật Báo, một tờ báo thân Trung Quốc tại Hong Kong, cùng nhiều phương tiện truyền thông khác đưa tin rằng hình chụp thực tế của một bức thư tay do Ôn gửi cho một quan chức phụ trách tại Trường Trung học Bắc Xuyên ở tỉnh Tứ Xuyên đã được lan truyền trên mạng xã hội. Tin tức này xuất hiện chưa đầy một tháng sau khi vụ thanh trừng Trương Hựu Hiệp được công bố.

Việc một bức thư cá nhân do một đảng viên lão thành viết lại được chính người nhận công bố ra công chúng tại Trung Quốc là vô cùng bất thường. Ngôi trường này từng bị tàn phá nặng nề trong trận động đất thảm khốc năm 2008 ở tỉnh nằm trong đất liền phía tây nam Trung Quốc này.

Nhìn lại quá khứ, Ôn từng có một trải nghiệm cay đắng vì Tập.

Hồi mùa hè năm 2017, ngay trước thềm đại hội toàn quốc lần thứ 19 của đảng, Tôn Chính Tài – người khi đó là Bí thư Thành ủy Trùng Khánh và là một ủy viên trẻ tuổi của Bộ Chính trị – đã bất ngờ bị thanh trừng.

Tôn từng được đông đảo kỳ vọng là ứng viên sáng giá nhất trong cuộc đua kế nhiệm Tập với tư cách là nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc. Nhưng thay vào đó, ông lại bị hất cẳng với lý do tham nhũng, và cuối cùng bị kết án tù chung thân.

Điều đáng nói là hậu thuẫn chính trị lớn nhất của Tôn chính là Ôn. Vị cựu thủ tướng đã nhận ra tài năng của Tôn và bồi dưỡng ông để trở thành một nhà lãnh đạo tương lai. Bằng cách thanh trừng Tôn, Tập cũng gửi đi thông điệp rõ ràng rằng ông sẽ nắm quyền trong một thời gian dài.

Năm 2018, Tập phát động việc sửa đổi hiến pháp quốc gia, bãi bỏ giới hạn hai nhiệm kỳ (mỗi nhiệm kỳ 5 năm) đối với chức vụ Chủ tịch nước Trung Quốc. Kế đó, ông còn đảm bảo được nhiệm kỳ 5 năm lần thứ ba chưa từng có tiền lệ với tư cách là Tổng Bí thư tại đại hội toàn quốc lần thứ 20 của đảng vào năm 2022.

Ngay cả trong thời đại của Tập, nơi sự tập trung quyền lực vào tay nhà lãnh đạo tối cao là điều hiển nhiên, thì cái tên Ôn Gia Bảo – “lão thành không bao giờ ngã” – vẫn nổi lên ở những thời điểm chính trị mang tính bước ngoặt.

Tập được cho là sẽ tìm kiếm nhiệm kỳ Tổng Bí thư thứ tư tại đại hội toàn quốc lần thứ 21 của Đảng Cộng sản Trung Quốc vào năm 2027. Như màn phô diễn quyền lực bất ngờ của Ôn đã làm rõ, khúc dạo đầu phức tạp và kỳ lạ cho sự kiện trọng đại này đã chính thức bắt đầu.

Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông đã nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.

---

Tags: tin tức thế giới, Trung cộng, Đài Loan, độc tài